Η έκρηξη στην παραγωγή αυτοματοποιημένου περιεχομένου από την Τεχνητή Νοημοσύνη θα κάνει πολύτιμο το πρωτότυπο. Οσοι αντιστέκονται στην ευκολία δεν είναι πολλοί, ούτε θα γίνουν περισσότεροι. Είναι όμως εκείνοι που βάζουν τις βάσεις για την αναγέννηση
του Στέλιου Σοφιανού
Γύρω στο 1880 ο πολυσχιδής δημιουργός Γουϊλιαμ Μόρις έβλεπε τα εργοστάσια της Αγγλίας να παράγουν έπιπλα πιο γρήγορα και πολύ φθηνότερα από κάθε τεχνίτη. Το πλεονέκτημά τους ήταν απλό και παραμένει διαχρονικό: γιατί να πληρώσεις περισσότερο όταν μπορείς να το έχεις με λιγότερα;
Η απάντησή του Μόρις ήταν το Arts and Crafts Movement, ένα βρετανικό κίνημα του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα που υπερασπίστηκε τη χειροτεχνία και την αισθητική ποιότητα απέναντι στη μαζική βιομηχανική παραγωγή. Επιπλα, υφάσματα, αντικείμενα φτιαγμένα στο χέρι, ακριβότερα, πολύ ακριβότερα από τα «ετοιματζίδικα». Και όμως, υπήρχε κόσμος που τα πλήρωνε. Οχι μόνο επειδή μπορούσαν να τα πληρώσουν (για κάποιους δεν ήταν, ούτε έγινε ποτέ εύκολο), αλλά επειδή ήταν διαφορετικά, χειροποίητα, σπάνια, φτιαγμένα για εκείνους…
Το βλέπω μπροστά μου να γίνεται το πρωί της Κυριακής στο «concept store» της γειτονιάς, όπου οι φθηνότεροι δίσκοι βινυλίου κοστίζουν 35-40 ευρώ. Οι συλλεκτικές εκδόσεις σύγχρονων τραγουδοποιών ξεκινούν από 80 και φτάνουν τα 250 ευρώ – τα αριθμημένα εξώφυλλά τους είναι μικρά έργα τέχνης. Οι νεαροί και νεαρές δίπλα μου είναι βέβαιο ότι κάτι στερούνται για να τα αποκτήσουν – ο ψηλός σίγουρα χρειάζεται ένα καινούργιο ζευγάρι σνίκερς…
Με λιγότερα από 10 ευρώ/μήνα θα είχαν (ή μπορεί και να έχουν) συνδρομή στο Spotify, που δίνει σήμερα σχεδόν τα πάντα, άμεσα, φθηνά, χωρίς κόπο και χωρίς διαφημίσεις. Δεν τους αρκεί. Και αν τους ρωτήσεις γιατί ξεθάβουν τα πικ-απ και την τεχνολογία των γονιών και των παππούδων τους, θα σου πουν ότι αγοράζουν την εμπειρία, την ίδια την επιλογή, τον ήχο που δεν είναι τέλειος αλλά είναι «αλλιώς», κάτι που μπορούν να πιάσουν, κάτι που τους «πιάνει» – και που σίγουρα το κόστος αγοράς τούς κάνει να το υπολογίζουν περισσότερο.
Κάπως έτσι, το 2022, οι πωλήσεις βινυλίου στις ΗΠΑ ξεπέρασαν εκείνες των CD για πρώτη φορά από το 1987, σύμφωνα με τη Recording Industry Association of America.
Το βλέπω και στην πλατεία Συντάγματος, όπου ο νεαρός τουρίστας κρατάει σφιχτά με τα δύο χέρια την αναλογική φωτογραφική μηχανή. Μαθαίνω ότι είναι και αυτό τάση. Ολοι έχουμε μια ψηφιακή κάμερα – και δεν συνυπολογίζω αυτή στο κινητό τηλέφωνό μας. Και όμως, κάποιοι επιστρέφουν στο φιλμ. Που είναι πολύ πιο ακριβό, πολύ πιο δύσκολο στον χειρισμό, με λιγότερες ή άλλες δυνατότητες. Ολα αυτά, όμως, σε αναγκάζουν να σκεφτείς το κάθε κλικ που θα κάνεις, προτού το κάνεις. Γιατί έχεις περιορισμούς. Και οι περιορισμοί παράγουν πρόθεση. Που με τη σειρά της είναι κάτι που φαίνεται…
Το βλέπω και στο Facebook, όπου δεκάδες τα σχόλια κάτω από την ανάρτηση φίλου ο οποίος κατακεραυνώνει την έκρηξη παραγωγής κειμένων και εικόνων από εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης (εδώ και ένα παλαιότερο δικό μας). Κείμενα που θα μπορούσε να γράψει ο οποιοσδήποτε, γράφονται από τον «κανένα» και υπογράφονται από όλους (σχεδόν). Δίκιο έχουν να εξανίστανται, αν και απολύτως αναμενόμενο, αφού η τάση είναι η ταχύτητα, η ευκολία και η ποσότητα – από τα μέσα του 19ου αιώνα σίγουρα… Αναμενόμενο και ότι το περιεχόμενο αυτό δεν έχει ταυτότητα, εκτός ίσως από εκείνη του GPT που το παράγει – και η οποία κάνει «κρα» από χιλιόμετρα.
Είναι, ας πούμε, τα «ετοιματζίδικα» έπιπλα της προσωπικής μας έκφρασης. Κάνουν τη δουλειά τους, και ας είναι όλα τα σαλόνια ίδια και βλέπεις την ίδια τραπεζαρία παντού. Από το να μην έχεις σαλόνι γιατί είναι πολύ ακριβό, καλύτερα να έχεις και ας είναι σαν του (κάθε) γείτονα – ποιος έχει αντίρρηση;
Αυτό δεν σημαίνει ότι το χειροποίητο θα πεθάνει. Είτε είναι μια πολυθρόνα είτε ένα κείμενο ή μια εικόνα τραβηγμένη με φιλμ και εμφανισμένη σε σκοτεινό θάλαμο. Μάλλον θα γίνει πιο ακριβό, ακόμη πιο ακριβό, πρωτίστως για εκείνον που το παράγει, αφού οι περισσότεροι θα αρκούνται στο «έτοιμο», που (νομίζουν ότι) είναι δωρεάν. Ισως και ο ίδιος ο δημιουργός αποθαρρυνθεί, απογοητευτεί, λυγίσει στον ανταγωνισμό με την ευκολία ή την ανάγκη για το προς το ζην.
Οσοι αντισταθούν, όμως (και δεν θα είναι πολλοί, ούτε θα γίνουν περισσότεροι), θα βάλουν τις βάσεις για την αναγέννηση του περιεχομένου και, σταδιακά, της τσέπης τους – την ίδια στιγμή που τα γλωσσικά μοντέλα και η παραγωγική ΤΝ θα αναπαράγουν και θα πουλάνε «τζάμπα» το προηγούμενο…
Δεν χρειάζεται γι’ αυτό να απαρνηθείς την Τεχνητή Νοημοσύνη – κάθε άλλο. Υπάρχουν τόσα πράγματα στα οποία μπορεί να σε βοηθήσει, όμως ένα ακόμη «ετοιματζίδικο» κείμενο ή εικόνα σίγουρα δεν είναι ένα από αυτά.
Ο Μόρις, άλλωστε, δεν κέρδισε επειδή πολέμησε τα εργοστάσια, αλλά επειδή κατάλαβε ότι θα υπάρχει πάντα ένα κομμάτι της αγοράς που θα πληρώνει για αυτό που δεν μοιάζει με όλα τα άλλα.
Το μεγαλύτερο μέρος θα είναι μαζικό. Φθηνό. Γρήγορο. «Επαρκές».
Και ένα μικρό μέρος θα είναι κάτι άλλο. Πιο αργό. Πιο ακριβό. Πιο δικό σου.
Το ερώτημα είναι ποιο επιλέγεις. Και, κυρίως, πόση από τη δουλειά σου επιτρέπεις να ανήκει στο ένα ή το άλλο.