.jpg)
Το 1969 το «Φως των Σπορ» με έστειλε στο Ανατολικό Βερολίνο για το Φόρβερτς–Παναθηναϊκός. Έφτασα εκεί με ένα τέχνασμα μέσω Λειψίας, βρέθηκα κρατούμενος ως ύποπτος για κατασκοπεία και έφυγα με ένα κρυφό μήνυμα για μια οικογένεια που είχε χωρίσει το Τείχος.
Σαν σήμερα το 1989 «γκρεμίστηκε» το τείχος του Βερολίνου. Υπάρχει αναλυτικό ιστορικό στη σημερινή HuffPost. Και είναι καλή σύμπτωση για να αποκαλύψω στην κορυφαία διεθνή ψηφιακή εφημερίδα μας, μια πολύ ενδιαφέρουσα δραματική εμπειρία που έζησα στον Ανατολικό Βερολίνο των Στάζι.
Υπάρχουν δημοσιογραφικές αποστολές που τελειώνουν με την επιστροφή στο γραφείο και υπάρχουν κάποιες που τις κουβαλάς μαζί σου για ολόκληρη τη ζωή σου.
Για μένα, μία από αυτές, ίσως η δυσκολότερη αποστολή που έκανα ποτέ για το «Φως των Σπορ», με εκδότη και διευθυντή τον Θεόδωρο Νικολαΐδη, ήταν τον Σεπτέμβριο του 1969 στο Ανατολικό Βερολίνο.
Ο Παναθηναϊκός αντιμετώπιζε τη Φόρβερτς Βερολίνου στον πρώτο γύρο του Κυπέλλου Πρωταθλητριών. Ο αγώνας έγινε στις 17 Σεπτεμβρίου 1969 και οι Ανατολικογερμανοί νίκησαν 2-0, με δύο γκολ του Γιούργκεν Πίπενμπουργκ. Προπονητής τους ήταν ο Φριτς Μπέλγκερ και του Παναθηναϊκού ο Λάκης Πετρόπουλος. (rsssf.org)
Για μένα, όμως, εκείνο το ταξίδι δεν έμελλε να μείνει στη μνήμη για το ποδόσφαιρο.
Η βίζα που δεν μας έδιναν και το τέχνασμα της Λειψίας
Το πρόβλημα άρχισε πριν ακόμη ξεκινήσω.
Δεν μας έδιναν βίζα για να πάω ως δημοσιογράφος στο Ανατολικό Βερολίνο. Έπρεπε λοιπόν να βρούμε άλλον τρόπο.
Και τον βρήκαμε.
Εκείνες ακριβώς τις ημέρες γινόταν η περίφημη Διεθνής Έκθεση της Λειψίας. Τα αρχεία της ίδιας της Ανατολικής Γερμανίας επιβεβαιώνουν ότι η Φθινοπωρινή Έκθεση του 1969 πραγματοποιήθηκε εκείνη την περίοδο. (Stasi-Unterlagen-Archiv)
Ζήτησα λοιπόν και πήρα βίζα ως επισκέπτης της Έκθεσης.
Έφτασα στη Λειψία.
Και μετά, ο καλός σου, μπήκα στο τρένο και πήγα στο Ανατολικό Βερολίνο.
Έκλεισα μάλιστα κανονικότατα δωμάτιο σε ξενοδοχείο.
Κάπου εκεί, όπως αποδείχθηκε, πρέπει να άρχισαν να αναρωτιούνται οι υπηρεσίες ασφαλείας:
Ποιος είναι αυτός; Πώς βρέθηκε εδώ; Γιατί ένας Έλληνας που πήρε βίζα για τη Λειψία βρίσκεται ξαφνικά στο Ανατολικό Βερολίνο και ενδιαφέρεται για μια ποδοσφαιρική ομάδα;
Στο γήπεδο για ρεπορτάζ – και ξαφνικά κρατούμενος
Εγώ έκανα αυτό για το οποίο είχα ταξιδέψει.
Πήγα στο γήπεδο για να παρακολουθήσω την προπόνηση της Φόρβερτς, να μιλήσω με τον προπονητή και να συγκεντρώσω πληροφορίες για το ρεπορτάζ που θα έστελνα στην Αθήνα.
Και εκεί ήρθε η Στάζι.
Με συνέλαβαν.
Η αιτία, όπως μου εξηγήθηκε, ήταν ότι βρισκόμουν παράνομα στο Ανατολικό Βερολίνο. Η άδεια εισόδου μου είχε δοθεί για τη Λειψία και όχι για να κάνω δημοσιογραφική δουλειά στο Βερολίνο.
Και ξαφνικά από απεσταλμένος του «Φωτός των Σπορ» βρέθηκα κρατούμενος των ανατολικογερμανικών αρχών. Σε ένα κελί αστυνομικού σταθμού.
Δεν είναι και λίγο να αισθάνεσαι ότι βρίσκεσαι στα χέρια της Στάζι, σε μια χώρα όπου εκείνη την εποχή η λέξη «κατάσκοπος» μπορούσε να αποκτήσει πολύ διαφορετικές διαστάσεις από εκείνες που φανταζόσουν.
Έπρεπε να αποδείξω ότι ήμουν αυτό που έλεγα: Έλληνας δημοσιογράφος και όχι κατάσκοπος.
Οι δημοσιογράφοι που με έβγαλαν
Εδώ έπαιξε καθοριστικό ρόλο η ποδοσφαιρική ομάδα και οι άνθρωποί της. Μέσω των γνωριμιών τους που υπήρχαν με τον δημοσιογραφικό κόσμο του Ανατολικού Βερολίνου κινητοποιήθηκαν άνθρωποι της εκεί Ένωσης Συντακτών.
Ήρθαν και εγγυήθηκαν στις αρχές ότι πράγματι ήμουν δημοσιογράφος, ότι εργαζόμουν σε ελληνική αθλητική εφημερίδα και ότι η παρουσία μου στο γήπεδο είχε δημοσιογραφικό και όχι κατασκοπευτικό σκοπό.
Ύστερα από ώρες κράτησης με άφησαν.
Αλλά η υπόθεση δεν είχε τελειώσει.
Την επόμενη ημέρα μου δόθηκε σαφής εντολή να εγκαταλείψω το έδαφος της Ανατολικής Γερμανίας.
Ο βοηθός προπονητή και η οικογένεια πίσω από το Τείχος
Στην προπόνηση είχα γνωρίσει και έναν από τους βοηθούς προπονητή της Φόρβερτς.
Η δική του ιστορία ήταν ίσως πολύ πιο δραματική από τη δική μου περιπέτεια.
Οι δικοί του άνθρωποι, η οικογένεια του, είχαν προλάβει να φύγουν στο Δυτικό Βερολίνο όταν υψώθηκε το Τείχος του Αίσχους. Εκείνος είχε μείνει μόνος στην Ανατολή.
Είχαν περάσει περισσότερα από επτά χρόνια χωρίς να τους δει.
Και ακριβώς επειδή είχε συγγενείς στη Δύση, το καθεστώς δεν του επέτρεπε να ταξιδεύει με την ομάδα στο εξωτερικό.
Την επόμενη ημέρα ήρθε στο ξενοδοχείο μου για να του πάρω συνέντευξη.
Όταν τελειώσαμε και δώσαμε τα χέρια για να αποχαιρετιστούμε, ένιωσα κάτι μέσα στην παλάμη μου.
Ένα μικρό χαρτάκι.
Μου είπε μόνο:
«Ο αδελφός μου. Πάρε τηλέφωνο και πες του ότι είμαι καλά».
Δεν χρειαζόταν να μου εξηγήσει τίποτε περισσότερο.
Το τέχνασμα με τον αριθμό του τηλεφώνου
Ήξερα ότι θα με έψαχναν φεύγοντας.
Και ήξερα τι μπορούσε να σημαίνει εάν επάνω μου έβρισκαν ένα χαρτί με το τηλέφωνο ενός ανθρώπου στο Δυτικό Βερολίνο, το οποίο μου είχε δώσει κρυφά ένας Ανατολικογερμανός.
Έτσι έκανα κι εγώ το δικό μου μικρό τέχνασμα.
Δεν κράτησα τον τηλεφωνικό αριθμό όπως ήταν.
Μετέτρεψα τους αριθμούς σε γράμματα και τα πέρασα μέσα στις σημειώσεις ενός αθλητικού ρεπορτάζ.
Ένα φαινομενικά αθώο δημοσιογραφικό χαρτί.
Checkpoint Charlie: Από το σκοτάδι στο φως
Όταν έφτασα στο Checkpoint Charlie για να περάσω στο Δυτικό Βερολίνο, έγινε αυτό που περίμενα.
Με έψαξαν από την κορυφή μέχρι τα νύχια.
Τη βαλίτσα μου την έκαναν φύλλο και φτερό.
Έψαχναν προφανώς να βρουν κάτι που θα επιβεβαίωνε τις υποψίες τους.
Το χαρτάκι όμως δεν το βρήκαν.
Γιατί δεν υπήρχε πια.
Ο αριθμός ήταν κρυμμένος μπροστά στα μάτια τους, μεταμφιεσμένος σε γράμματα μέσα στις αθλητικές μου σημειώσεις.
Και τελικά πέρασα στο Δυτικό Βερολίνο από το Charlie’s Check Point.
Δεν θα ξεχάσω ποτέ εκείνα τα πρώτα λεπτά.
Ήταν απόβραδο.
Πίσω μου άφηνα μια πόλη γκρίζα, βαριά, σκοτεινή. Μια πόλη όπου έβλεπες παντού ανθρώπους με τις γκρίζες καμπαρντίνες της μυστικής αστυνομίας και αισθανόσουν ότι κάποιος σε παρακολουθεί.
Και ξαφνικά βρέθηκα σε μια άλλη πόλη.
Φώτα. Βιτρίνες. Αυτοκίνητα. Κίνηση. Κόσμος.
Η ίδια πόλη και ταυτόχρονα δύο διαφορετικοί κόσμοι.
Ένιωσα σαν να έβγαινα από το σκοτάδι στο φως.
Το τηλεφώνημα που έπρεπε να γίνει
Μόλις έφτασα στο ξενοδοχείο μου στο Δυτικό Βερολίνο, αποκωδικοποίησα τον αριθμό και τηλεφώνησα.
Στην άλλη άκρη ήταν ο αδελφός του ανθρώπου που είχα γνωρίσει στην Ανατολή.
Του μετέφερα το μοναδικό μήνυμα που μου είχε εμπιστευθεί:
«Ο αδελφός σου είναι καλά».
Δεν ξέρω τι απέγινε στη συνέχεια εκείνος ο βοηθός προπονητή.
Δεν ξέρω πότε ξαναείδε την οικογένειά του.
Δεν ξέρω καν αν περίμενε άλλα είκοσι χρόνια μέχρι να πέσει το Τείχος.
Ξέρω όμως ότι για λίγες ώρες ένας αθλητικός συντάκτης από την Αθήνα έγινε ο μοναδικός τρόπος επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο αδέλφια που ένα καθεστώς και ένα τσιμεντένιο Τείχος είχαν χωρίσει.
Και τελικά το ποδόσφαιρο πέρασε σε δεύτερη μοίρα
Στις 17 Σεπτεμβρίου παίχτηκε κανονικά ο αγώνας. Η Φόρβερτς κέρδισε 2-0 τον Παναθηναϊκό. Ο Πίπενμπουργκ πέτυχε και τα δύο γκολ, στο δεύτερο ημίχρονο. Στην ενδεκάδα του Παναθηναϊκού ήταν μεταξύ άλλων ο Οικονομόπουλος, ο Καμάρας, ο Δομάζος, ο Ελευθεράκης, ο Φυλακούρης και ο Γραμμός. (rsssf.org)
Εγώ όμως τον αγώνα δεν μπορούσα να τον παρακολουθήσω.
Είχα ήδη πάρει την εντολή να φύγω από την Ανατολική Γερμανία.
Πενήντα επτά χρόνια αργότερα, το σκορ έχει μικρή σημασία για μένα.
Αυτό που θυμάμαι είναι η Λειψία. Το τρένο. Το Ανατολικό Βερολίνο. Η σύλληψη. Οι ώρες που πέρασα κρατούμενος. Οι άνθρωποι που εγγυήθηκαν ότι δεν ήμουν κατάσκοπος. Ένα μικροσκοπικό χαρτάκι μέσα σε μια παλάμη. Το εξονυχιστικό ψάξιμο στο Charlie’s Checkpoint.
Και ένα τηλεφώνημα από τη μία πλευρά ενός Τείχους στην άλλη.
Αυτή ήταν η πιο δύσκολη αποστολή μου για το «Φως των Σπορ». Και τελικά ήταν πολύ μεγαλύτερη από ένα ποδοσφαιρικό ρεπορτάζ.