Έντονος αναβρασμός επικρατεί στην κοινότητα των Πομάκων της Θράκης, με τα μέλη της να προβαίνουν σε δυναμικές δημόσιες παρεμβάσεις, διεκδικώντας το θεμελιώδες δικαίωμα στην ελεύθερη επιλογή σχολείου για τα παιδιά τους. Στο επίκεντρο των διεκδικήσεών τους βρίσκεται η κατάργηση της υποχρεωτικής διδασκαλίας της τουρκικής γλώσσας και η παράλληλη θεσμική μέριμνα για τη διατήρηση της μητρικής τους πομακικής. Η αγωνία των οικογενειών στα ορεινά Πομακοχώρια της Ξάνθης για το μέλλον της εκπαίδευσης των παιδιών τους έφτασε μέχρι τα έδρανα της Βουλής, ενώ καταγγελίες για πιέσεις, εκφοβισμό και παραβίαση της θρησκευτικής ελευθερίας τέθηκαν ακόμα και στη Διάσκεψη για την Ανθρώπινη Διάσταση του ΟΑΣΕ στη Βαρσοβία.
Όπως χαρακτηριστικά δηλώνει ο Ιρφάν Μεχμέτ Αλή, Ξανθβιώτης Πομάκος και πρώην υποψήφιος βουλευτής, η θρησκευτική ιδιότητα των κατοίκων δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ταυτίζεται με την τουρκική εθνική ταυτότητα ή τη μητρική γλώσσα. Ο ίδιος υπογραμμίζει με έμφαση ότι η πατρίδα τους είναι η Ελλάδα και πως η θρησκεία τους δεν σημαίνει ότι πρέπει να τους επιβάλλεται η τουρκική γλώσσα. Πολλά παιδιά φτάνουν στο δημοτικό γνωρίζοντας μόνο πομακικά και καλούνται να παρακολουθήσουν μάθημα σε μια εντελώς ξένη γι’ αυτά γλώσσα, την τουρκική. Για τον λόγο αυτό, ζητάται από την ελληνική Πολιτεία να εξασφαλίσει τη δυνατότητα εγγραφής σε ελληνόγλωσσα δημόσια σχολεία, παράλληλα με τη στήριξη της πομακικής.