ΤΙ ΛΕΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΝΕΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ
Ο διεθνούς κύρους ιστορικός Γιώργος Β. Δερτιλής, σε μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις του, μιλά για την πανδημία του κορωνοϊού και τις ελάχιστες διαφορές από αυτές του παρελθόντος, τον φόβο για την έλευση νέου μνημονίου, την ελλειμματική «πολιτική συνείδηση», τον τυχάρπαστο δημόσιο έπαινο που έχει χάσει την αξία του, τις ΗΠΑ και την Κίνα υπό τις νέες συνθήκες.
Ο ιστορικός δεν είναι μελλοντολόγος, η ιστορική εξέλιξη είναι χαοτική διαδικασία, μου λέει ο Γιώργος Β. Δερτιλής, εκ των σημαντικότερων ελλήνων ιστορικών με διεθνές κύρος και εμπειρία. Παρακολουθεί την πανδημία και παρατηρεί ότι η αύξηση του πληθυσμού κατέστησε ουσιαστικά αναπόφευκτη την πανδημία. Μιλά για Έλληνες ιεράρχες και ιερείς που προτίμησαν νεκρούς τύπους, εντελώς αντίθετους προς την διδασκαλία των Ευαγγελίων, για την ανάγκη να βρούμε ένα νέο σύμβολο για να τιμήσουμε όσους σώζουν τις ζωές των πολιτών -ασκώντας κριτική σε Προέδρους της Δημοκρατίας «λίγο-πολύ ανόητοι ή κουφοί, μοίρασαν εκατοντάδες παράσημα άνευ λόγου». Οσο για την πολυσυζητημένη νέα ηγεμονία της Κίνας, ο Γιώργος Δερτιλής σημειώνει «στην Κίνα οι διανοούμενοι διαβάζουν Θουκυδίδη και θα πληροφορούν τους ηγέτες τους ότι ο προληπτικός πόλεμος δεν θα είναι τόσο φρόνιμος σήμερα όσο ήταν για τους Σπαρτιάτες στην εποχή των Πελοποννησιακών Πολέμων».
Ο ιστορικός Γιώργος Β. Δερτιλής (γεννημένος το 1939) είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, έχει εκλεγεί επισκέπτης έμμισθος καθηγητής στο Harvard, στην Οξφόρδη, στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας. Το 2000 εξελέγη καθηγητής στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, Παρίσι. Από τα δεκατέσσερα βιβλία [το τελευταίο ήταν το «Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις -1821-2016»] και πενήντα άρθρα του, ορισμένα έχουν δημοσιευθεί ή μεταφραστεί σε διάφορες γλώσσες. Έχει τιμηθεί με το γαλλικό παράσημο του ακαδημαϊκού Φοίνικα.
Πόσο διαφορετικές είναι σήμερα οι συνθήκες της πανδημίας σε σύγκριση με το ιστορικό παρελθόν;
Στην επιφάνεια, πολύ διαφορετικές. Κατά βάθος, ελάχιστες. ‘Ισως θεωρήσετε υπερβολική την άποψή μου και τους λόγους που θα επικαλεστώ. Δεν πειράζει, θα παρακαλέσω τους αναγνώστες σας να δώσουν σε αυτή την απάντηση λίγη παραπάνω προσοχή, και να την σκεφτούν με την ησυχία τους. Την εξηγώ λοιπόν. Από ορισμένες σοβαρές μελέτες ξέρουμε ότι η αύξηση της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων και άλλων βασικών αγαθών υστερεί σε σχέση με την αλματώδη αύξηση του πληθυσμού. Κατά συνέπεια η προσδόκιμη διάρκεια ζωής του ανθρωπίνου είδους και του πλανήτη είναι μόλις λίγες δεκαετίες. Το ότι η πανδημία θα παρατείνει αυτήν την «προθεσμία» είναι προφανές. Βεβαίως δεν εννοώ ούτε ότι έπρεπε να συμβεί ούτε ότι ήταν «εκ Θεού». Λέω απλώς ότι η αύξηση του πληθυσμού διευκόλυνε τεχνικώς μια ενδεχόμενη πανδημία σε τέτοιο βαθμό, ώστε την κατέστησε αναπόφευκτη. Υπό αυτήν την έννοια, το ότι ξεκίνησε στην Κίνα ήταν επίσης σχεδόν αναπόφευκτο λόγω υπερπληθυσμού. Θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει στην Ινδία και η σχεδόν αναπόφευκτη πιθανότητα να μεταδοθεί και εκεί είναι εφιαλτική. Σημειώστε ότι το εμβόλιο θα αντιμετωπίσει αυτήν την πανδημία, όχι όμως τις μελλοντικές. Οι περισσότεροι ιοί προσαρμόζονται ταχύτατα και μεταλλάσσονται γρήγορα. Η αντιμετώπισή τους θα ήταν δυνατή μόνο με διεθνείς συμφωνίες για ριζικά μέτρα όπως θα ήταν ο έλεγχος γεννήσεων, η αποσυμφόρηση των μεγαπόλεων και η χωροταξική τους επέκταση με παράλληλο περιορισμό του μέγιστου πληθυσμού τους και του ύψους των κτιρίων τους. Γιατί άραγε αυτή η παράδοξη λεπτομέρεια για το ύψος των ουρανοξυστών; Επειδή δείχνει παραστατικά πώς ο τρόπος ζωής των ανθρώπων διευκολύνει τεχνικώς την μετάδοση μιας πανδημίας, όπως είπα προ ολίγου. Σε μεγαπόλεις όπου ο μισός πληθυσμός εργάζεται και ζει σε κτιριακά μεγαθήρια, θα έπρεπε να προβλεφθούν σε κάθε κτίριο δεκάδες ανελκυστήρες με απομονωμένο χώρο για κάθε επιβάτη.
Η αρχαία Ρώμη απένεμε την «Corona Civica» σε όποιον πολίτη έσωζε την ζωή ενός ή περισσοτέρων Ρωμαίων πολιτών. Η «κορώνα» ήταν ένα στεφάνι πλεγμένο από κλωνάρια δρυός με τα βελανίδια τους, σύμβολο αντίστοιχο προς τον «κότινο» που απονεμόταν στους Ολυμπιονίκες. Μήπως ένα αντίστοιχο σύμβολο θα χρειαζόταν σήμερα η κοινωνία μας, στην οποία η μοχθηρία υπονομεύει κάθε ατομική καταξίωση και ο δημόσιος έπαινος, σπάνιος και τυχάρπαστος, έχει χάσει την αξία του; / Φωτογραφία Eurokinissi
Το τελευταίο σας βιβλίο είχε τίτλο «Επτά πόλεμοι, τέσσερις εμφύλιοι, επτά πτωχεύσεις, 1821 -2016.» (εκδόσεις Πόλις) Μιλώντας για την πανδημία, διάφοροι πολιτικοί ηγέτες –πρώτος ο Μακρόν- μίλησαν για πόλεμο. Είναι λοιπόν πόλεμος αυτό που ζούμε;
Ο Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας χαρακτήρισε «εχθρό» τον ιό της επιδημίας για να τονίσει, ορθώς, την ανάγκη εθνικής ενότητας στην αντιμετώπισή του. Το ίδιο έπραξαν πολιτικοί και άλλων χωρών, ιδίως όπου η ενότητα είναι εύθραυστη, όπως στην Ισπανία, στην Ιταλία και στην Ελλάδα – για λόγους φυγόκεντρου τοπικισμού και ατομισμού, δημαγωγικής νοοτροπίας των περισσοτέρων πολιτικών, ευπιστίας και λειψής πολιτικής συνείδησης των περισσοτέρων πολιτών, εμφυλιοπολεμικής παράδοσης, ή για όλους αυτούς τους λόγους. Τονίζω ότι ο κυριότερος είναι η ελλειμματική «πολιτική συνείδηση», για να μεταφράσουμε έτσι τον όρο “civic sense”. Στην χώρα μας ήταν ένα αξιόλογο επίτευγμα το πώς ξαφνικά ξεχάσαμε την μακάβρια εμφυλιοπολεμική παράδοση, πώς κωφεύσαμε στην δημαγωγία και πώς εγκαταλείψαμε τον εγωϊσμό μας. Όσο για τους πολέμους, ας τους συζητήσουμε αργότερα, αν έλθει εκεί η συζήτηση.
Πώς κρίνετε τον τρόπο που αντιμετωπίστηκε στην χώρα μας η πανδημία; Εννοώ τον τρόπο με την οργανωτική και την υγειονομική του διάσταση.
Μέχρι στιγμής εξαιρετικό, όπως ακριβώς τον δείχνουν αναμφισβήτητα αριθμητικά στοιχεία και όπως τον κρίνουν ειδικοί επιστήμονες άλλων χωρών. Η Ελλάδα οφείλει πολλά σε αυτούς που οργάνωσαν το σχέδιο αντιμετώπισης της πανδημίας και εργάστηκαν νυχθημερόν σώζοντας δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες ζωές, στην επιστημονική επιτροπή, στο επιτελείο της κυβέρνησης, στο σύστημα υγείας και στην κρατική διοίκηση, στην κορυφή τους αλλά και στην βάση τους. Η αρχαία Ρώμη απένεμε την «Corona Civica» σε όποιον πολίτη έσωζε την ζωή ενός ή περισσοτέρων Ρωμαίων πολιτών. Η «κορώνα» ήταν ένα στεφάνι πλεγμένο από κλωνάρια δρυός με τα βελανίδια τους, σύμβολο αντίστοιχο προς τον «κότινο» που απονεμόταν στους Ολυμπιονίκες. Μήπως ένα αντίστοιχο σύμβολο θα χρειαζόταν σήμερα η κοινωνία μας, στην οποία η μοχθηρία υπονομεύει κάθε ατομική καταξίωση και ο δημόσιος έπαινος, σπάνιος και τυχάρπαστος, έχει χάσει την αξία του; Στην νεότερη ιστορία μας, κάτι λίγοι ανώτατοι άρχοντες, λίγο-πολύ ανόητοι ή κουφοί, μοίρασαν εκατοντάδες παράσημα άνευ λόγου, με την καλόβολη συναίνεση επιπολαίων ή βαριεστημένων πρωθυπουργών. Καιρός είναι, λοιπόν, ν’ αλλάξουν οι συνήθειες στα δύο ανάκτορα της χώρας.